Nếu đây là lần đầu bạn tìm hiểu về USMLE, bạn có thể bắt đầu từ các phần sau đây:

• USMLE Phần 1: USMLE là gì
• USMLE Phần 2: Đăng ký lấy mã hồ sơ ECFMG/USMLE
• USMLE Phần 3: Nộp hồ sơ cho ECFMG

Hôm nọ, có bạn hỏi mình quá trình thi USMLE tốn bao nhiêu. Câu trả lời là còn tùy thuộc vào bạn. Khi bạn đã dấn thân vào con đường hành nghề y khoa tại Hoa Kỳ, thì USMLE chỉ là một bước nhỏ và còn nhiều bước sau nó nữa. Trong bài này, mình sẽ lược kê các bước từ thi USMLE đến lúc bạn đậu vào chương trình bác sĩ nội trú, và chi phí tương ứng cho từng bước để bạn tham khảo và lên chiến lược tiết kiệm.

I. Từ USMLE đến Matching

Như đã đề cập trong các bài trước, để nộp hồ sơ vào chương trình nội trú, và tăng tỉ lệ được các chương trình nội trú chọn bạn, bạn sẽ sẽ cần;

a) Chứng nhận ECFMG

Để lấy được chứng nhận ECFMG, bạn cần:

• Hoàn thành USMLE step 1 (sẽ tốn tiền ôn thi và lệ phí thi, và phí mở hồ sơ ban đầu)
• Hoàn thành USMLE step 2 CK (sẽ tốn tiền ôn thi và lệ phí thi)
• Hoàn thành chứng nhận ngoại ngữ (sẽ tốn tiền ôn thi và lệ phí thi)
• Đóng tiền cho ECGMG (lệ phí cấp chứng chỉ)

b) Cần có kinh nghiệm lâm sàng tại Hoa Kỳ (US Clinical Experience)

Các chương trình đào tạo bác sĩ nội trú sẽ chọn các ứng viên đã tiếp xúc và hiểu về hệ thống y tế của Hoa Kỳ, do vậy họ sẽ ưu tiên các ứng viên đã thực tập hoặc quan sát tại các bệnh ở Hoa Kỳ hơn. Để làm được điều này, các bác sĩ và sinh viên Việt Nam phải đăng ký với các Bệnh viện/Phòng khám để xin đi thực tập. Quá trình này sẽ tốn các chi phí sau:

• Phí trả cho bệnh viện/ người hướng dẫn
• Phí vé máy bay đi lại giữa Việt Nam – Hoa Kỳ
• Phí ăn ở, tiền nhà, đi lại

Hiện nay, có nhiều agency cung cấp các dịch vụ này, trong mục dưới đây mình sẽ cung cấp chi tiết ước giá của họ. Cũng có một số thầy/anh người việt đã thành công và nhận bạn làm học viên thực tập. Các thầy/anh sẽ không thu phí nhưng bạn vẫn phải tự lo chi phí đi lại và ăn ở.

Thông thường, USCE cần khoảng từ 3 -6 tháng. Vẫn có người không cần USCE vẫn đậu vào các chương trình nội trú. Nhưng mình chưa thấy các anh chị nào ở VN match mà không có USCE. Đi USCE còn giúp các bạn có connection để xin thư giới thiệu nữa.

c) Các hồ sơ của quá trình học y ở Việt Nam

ECFME cần cung cấp một số giấy tờ như bảng điểm, bằng cấp, thư nhận xét của thầy Hiệu trưởng ở trường Y mà bạn học. Trong bối cảnh ở Việt Nam, tùy trường bạn sẽ cần phải mất phí cho các giấy tờ này. Mình khá may mắn khi các thầy ở trường cũ cực kì nhiệt tình và hỗ trợ mà không phải trả khoản phí này. Nhưng mình biết có trường bạn sẽ phải đóng một khoảng tương đối khá.

d) Nộp hồ sơ qua hệ thống ERAS và tham gia vào hệ thống Matching

Sau khi bạn được ECFMG chứng nhận bạn đủ điều kiện tham gia matching, bạn sẽ được nộp hồ sơ. Để nộp hồ sơ bạn sẽ mất phí:

• Phí truy cập ERAS
• Phí nộp hồ sơ cho chương trình qua ERAS, phí này tính trên mỗi chương trình, nên bạn càng nộp nhiều chương trình thì phí càng cao. Mà các bác sĩ ở Việt Nam muốn tăng tỉ lệ đậu thì phải nộp nhiều chương trình nên bạn cần xác định sẽ mất một khoản tương đối khá ở đây nữa.

II. Bảng ước lược chi phí:

Bảng 1: Ước lượng chi phí từ lúc thi tới lúc lấy được chứng nhận ECFMG

(tính bằng USD)

Bảng 2: Chi phí cho USCE và chi phí apply vào các chương trình.

(tính bằng USD0

Bạn thấy các chi phí này khá thay đổi tùy thuộc bạn đi USCE bao lâu (trong bảng mình để là 3 tháng) và bạn nộp bao nhiêu chương trình, trong bảng mình để là 100 chương trình.

Nếu bạn xin được đi USCE free từ các thầy gốc việt, bạn sẽ đỡ được 4800 usd. Nếu bạn đi ngắn hơn, bạn sẽ tiết kiệm được tiền ăn ở và đi lại. Rồi nếu bạn mua được vé máy bay giá trẻ thì sẽ tiết kiệm hơn nữa.

Trên đây là toàn bộ các đầu mục và chi phí ước tính sơ bộ. Ngoài lệ phí thi, các khoản còn lại bạn hoàn toàn có thể tiết kiệm được bằng cách tính toán và chi tiêu hợp lý cũng như tận dụng các tài liệu cũ, các mối quan hệ cũ.

Chúc các bạn ôn thi tốt và apply thành công!

Thân ái.

Nếu đây là lần đầu bạn tìm hiểu về USMLE, xin đọc các phần trước tại đây:

• USMLE Phần 1
• USMLE Phần 2: Đăng ký lấy mã hồ sơ ECFMG/USMLE

Như đã nói ở phần 2, sau khi bạn tạo tài khoản trên trang ECFME tại mục On-line Services, sau 1-2 tuần làm việc, bạn sẽ được ECFMG cấp một mã số định danh (USMLE/ECFMG ID) và mã số này sẽ theo bạn trong suốt quá trình thi USMLE và hành nghề tại Mỹ. Phần 3 này sẽ hướng dẫn các bạn công việc cần phải làm sau khi có mã số định danh: nộp hồ sơ đăng ký cho ECFMG. Quá trình nộp hồ sơ này cũng tương tự như quá trình bạn nộp hồ sơ để đăng ký dự thi đại học hoặc sau đại học ở Việt Nam,và làm online.

Hình bên dưới là email thông báo của ECFMG về việc đã cấp mã số định danh cho mình.

Sau đây là các bước nộp hồ sơ online:

1. Tải form 186:

• Form 186 (các giấy tờ của Mỹ hay đặt tên form là số như vậy) là tờ khai xác minh nhân thân, chứa thông tin về mã số định danh USMLE/ECFMG ID, họ và tên, ngày tháng năm sinh, giới tính và ảnh chân dung, chữ ký của bạn.
• Form này chỉ được tải xuống sau khi bạn đã đóng tiền lệ phí, hiện lệ phí lúc mình viết bài này là 150 usd (tháng 11/2021).
• Ảnh và chữ ký của bạn sẽ được điền online qua một bên trung gian thứ 3 gọi là NotaryCam. NotaryCam là một công ty công chứng online, họ sẽ gọi facetime qua hệ thống của họ cho mình và bắt mình cầm hộ chiếu trong tay để họ kiểm tra, họ sẽ chụp ảnh mình lúc mình đang nói chuyện, tự dán ảnh vào form 186, và ký online qua hệ thống của họ.
• Sau khi Notarycam hoàn thành, họ sẽ gửi form 186 đến ECFMG, mình không phải làm gì nữa cả (tất nhiên rồi, họ vừa thu của bạn 150 usd mà)

Các bước tải form 186 như sau:

(1) Đăng nhập On-line Services trên trang chủ ECFMG bằng mã số định danh, sau khi đăng nhập giao diện sẽ như sau:

(2) Click vào link Submit an Application for ECFMG Certification, giao diện sẽ như bên dưới, họ thông báo là các bác sĩ IMG phải nộp form 186 thì mới được ECFMG tiến hành các thủ tục kiểm đinh sau đó.

(3) Họ sẽ bắt mình xác nhận lại các thông tin mình đã điền trước đó gồm Họ tên, Năm sinh, Giới tính, tình trạng hiện tại đang là sinh viên hay đã tốt nghiệp, tên của trường mình có nằm trong danh mục World Directory of Medical Schools hay không. Bạn cần check kỹ, tick vào yes rồi next:

(4) Sau khi bạn đã check các thông tin đúng và nhấn yes rồi next, trang cuối cùng là trang xác nhận, bạn nhấn vào hết các ô để xác nhận rồi nhấn next, nó sẽ hiện lên trang tổng hợp các thông tin và nút đi tới trang nộp tiền:

(5) Sau khi nộp tiền, hệ thống sẽ hiện ra đường link để bạn tải form 186, trên form này đã có sẵn họ tên, ngày tháng năm sinh, giới tĩnh, mã định danh, và chỗ để dán ảnh, kèm hướng dẫn truy cập notarycam.

2. Công chứng (notary) qua hệ thống Notarycam

• Form 186 khi bạn tải về có hai trang, trang đầu là hướng dẫn, trang thứ 2 là form 186, bạn cần dùng phần mềm cắt file pdf cắt trang đầu đi, chỉ cần lấy form 186 ở trang 2 thôi
• Còn đây là hình chụp trang thứ 2

• Trong trang đầu tiên của file 186, có đường link để truy cập hệ thống notarycam, bạn truy cập và tạo tài khoản trên đó theo hướng dẫn https://app.notarycam.com/company?name=ecfmg-cert
• Notarycam sẽ yêu cầu upload ảnh scan hộ chiếu của bạn và form 186, bạn upload lên là xong.
• Sau khi upload form 186 và hộ chiếu, notarycam sẽ gửi email hỏi bạn giờ nào bạn rảnh để họ gọi cho bạn được, bạn xác nhận bằng cách trả lời email cho họ.

• Đến giờ bạn hẹn, họ sẽ yêu cầu bạn đăng nhập và hệ thống notarycam và họ sẽ gọi cho bạn qua hệ thống này. Trước đó, trong email, họ sẽ gửi bạn đường link để kiểm tra đường truyền và chất lượng camera trước.
• Họ sẽ chỉ hỏi họ, tên, ngày tháng năm sinh, yêu cầu bạn giơ hộ chiếu cho họ xem, trong lúc đó họ sẽ chụp ảnh bạn. Nếu ảnh xấu quá họ sẽ email lại bảo bạn gửi ảnh cho họ.
• Vậy là xong, chờ 2 tuần làm việc, Notarycam sẽ gửi form 186 đến cho ECFMG. Sau khi ECFMG nhận được form 186, sẽ gửi bạn một form khác (form 183) và yêu cầu bạn về trường xin chữ ký rồi gửi qua cho họ. Mình sẽ viết ở phần tiết theo.

Nếu lần đầu bạn tìm hiểu về USMLE, xin xem trước phần 1 tại đây: USMLE Phần 1

Như đã giới thiệu trong phần 1, ECFMG là cơ quan quả lý và kiểm định chất lượng đào tạo của bác bác sĩ/sinh viên học y tại các trường y ngoài nước mỹ (được gọi là IMG – International Medical Graduates). Vì vậy, các IMG này muốn thi USMLE thì bước đầu tiên là cần làm hồ sơ đăng ký với ECFMG, bài này mình sẽ hướng dẫn quy trình đăng ký với ECFMG để lấy mã số như sau:

1. Thông tin chung về ECFMG

Trang chủ của ECFMG: https://www.ecfmg.org/#

Trên trang này:

• Tab About ECFMG: Là nơi chứa thông tin chung về ECFMG bao gồm mục tiêu, sứ mệnh, tầm nhìn, thông tin liên hệ…
• Tab Programs: Liệt kê các dịch vụ mà ECGME cung cấp, bao gồm chứng nhận ECFMG (khi nào bạn thi xong USMLE thì cần dùng dịch vụ này để lấy chứng nhận mà mình đã nói trong phần 1), dịch vụ nộp hồ sơ ứng tuyển chương trình bác sĩ nội trú (ERAS, EPIC…)
• Tab Online-Services: Chính là nơi bạn sẽ dùng để đăng ký với ECFMG, mình sẽ nói chi tiết ở phần sau đây
• Tab News: Cập nhật các thông tin mới
• Tab Resources: Chứa các form, biểu mẫu cần thiết cho quá trình đăng ký, nộp tiền, sửa tên, vv

2. Đăng ký hồ sơ, lấy mã số ECFMG

• Từ trang chủ của ECFMG, bạn chọn tab On-line Services, và chọn mục IWA – Interactive Web Application, hoặc truy cập thẳng vào link: https://secure2.ecfmg.org/emain.asp?app=iwa.
• Giao diện sẽ như hình bên dưới đây:

• Chọn mục “If you have never been issued a USMLE/ECFMG Identification Number and want to request one, click here.” Trang web sẽ hiện ra mục hướng dẫn và cảnh báo như bên dưới đây:

• Điều đặc biệt họ muốn lưu lưu ý và cảnh báo ở đây là bạn phải điền tên chính xác theo hướng dẫn, và tên phải giống tên trong hộ chiếu. Điền họ của bạn vào mục “last name”, phần còn lại của tên (gồm tên đệm và tên chính) vào mục “rest of name”
• Đọc kỹ thêm các hướng dẫn về điền tên để tránh sai sót, lưu ý là nhập tên tiếng việt không dấu, nếu sai tên sẽ rất phiền hà sau này.
• Nói chung, tên của người việt không có hậu tố, tiền tố gì, cũng không viết bằng ký tự tượng hình, nên khá đơn giản.
• Sau khi đọc kỹ thì tích vào hai box đồng ý và nhấn ok
• ECFMG sẽ hiện lên thông báo một lần nữa, hỏi lại có chắn chắn là bạn chưa bao giờ đăng ký với ECFMG hay chưa, bạn nhấn vào mục “No, I have never submitted an Application for ECFMG Certification or an application for examination to ECFMG.” Rồi chọn Next.
• ECFME sẽ hiện lên trang để điền thông tin như bên dưới đây:

a) Your Biographic Information (Điền các thông tin nhân thân), bao gồm:

• Last Name: Điền họ
• Rest of Name: Điền phần còn lại của tên
• Generation Suffix: Thường áp dụng với ng nước ngoài có chức danh hoặc tiền tố đi kèm, phần này để trống
• Date of birth: Ngày sinh
• Country: Chọn quốc gia theo hộ chiếu
• Previously Issued USMLE ID: Mã USMLE ID trước đây, vì đây là lần đầu bạn đăng ký nên mục này để trống
• Social Security Number: Dành có ngườ có mã số an sinh xã hội của Mỹ, nếu có thì nhập vào, nếu không thì để trống.

b) Your Current/Degree Medical School (Nhập thông tin về trường học của bạn)

• Mục Medical School Country, chọn Vietnam, sau đó click vào nút select
• Nó sẽ hiện các trường ở Việt Nam được ECFMG công nhận và được thi USMLE, bao gồm: Y Dược Hồ Chí Minh, Y Hà Nội, Y Thái Nguyên, Y Thái Bình, Y Huế, Y Hải Phòng, Y Cần Thơ, Y Tân Tạo, Quân Y, Y Tây Nguyên, Y Phạm Ngọc Thạch
• Khi bạn chọn trường, nó sẽ tự động điền dòng Medical School Address
• Nếu bạn không tìm thấy tên danh sách trường của mình, thì xin chia buồn. Trường của bạn chưa nằm trong danh sách được ECFMG công nhận, bạn sẽ không thi được ECFMG và mình không giúp được gì cả. Bạn có thể hỏi các thầy cô phòng đối ngoại của trường của bạn xem sao.

c) Your contact information (Mục này nhập thông tin liên lạc của bạn)

• Country of resident: Chọn quốc gia mà bạn đang có quốc tịch (Vietnam)
• Street address: Nhập địa chỉ nhà, sau này ECFMG sẽ gửi chứng nhận về nếu bạn thi đủ các step USMLE, địa chỉ này có thể cập nhật và sửa dễ dàng nên không cần lo lắng, cứ nhập địa chỉ nhà mình đang ở thôi
• Email: Nhập email của bạn, ECFMG chủ yếu làm việc qua mail, nên cần email phải chính xác
• Telephone number: Nhập số điện thoại của bạn, nhớ có cả mã vùng (của việt nam là +84)

• Click vào tick box “I certify that the information in this ECFMG On-Line Authentication Process is true and accurate and provided solely by me.”

Vậy là xong, ECFMG thông báo là trong vòng 5 ngày làm việc, họ sẽ kiểm tra thông tin bạn cung cấp xem có trùng với ai không, và nếu không thì sẽ cấp cho bạn một mã số để làm hồ sơ dự thi USMLE và đăng ký với ECFMG.

Sau khi có mã số ECFMG/USMLE, ECFMG sẽ cho phép bạn nộp hồ sơ để đăng ký, các giấy tờ cần nộp, quy trình nộp sẽ được mô tả ở bài USMLE Phần 3.

Thông thường, để tìm kiếm thông tin liên quan tới USMLE, mọi người sẽ search trên google từ khóa USMLE, nhưng để một bác sĩ học y tại các trường y ngoài Mỹ thi được USMLE, và đủ điều kiện apply vào các chương trình bác sĩ nội trú của Mỹ, thì từ cần search đầu tiên phải là ECFMG và NBME. Vậy nó là gì?

1. NBME – National Board Medical Exams

Để các bạn hình dung, mình tóm tắt quá trình đào tạo một bác sĩ ở Mỹ diễn ra như sau:

• Họ sẽ học một chương trình đại học đại cương: khoảng 4 năm.
• Sau khi học xong một bằng đại học đại cương, họ sẽ thi vào trường y khoa và học y khoa 4 năm (chương trình này có nội dung tương tự chương trình đào bác sĩ 6 năm của Việt Nam).
• Sau khi học xong trường y, thì nộp đơn vào chương trình bác sĩ nội trú, chương trình bác sĩ nội trú sẽ kéo dài 3 – 7 năm tùy chuyên ngành.
• Sau khi học xong nội trú, muốn đi chuyên khoa sâu hơn, thì làm fellow, thời gian từ 2 đến vài năm tùy chuyên khoa sâu.

Để đảm các trường y khoa có chất lượng đồng đều, các bác sĩ tốt nghiệp từ trường y ra đều đạt chuẩn, Mỹ có hiệp hội kiểm định y khoa quốc gia, gọi là National Board Medical Exam – viết tắt là NBME. NBME yêu cầu tất cả các bác sĩ sau khi tốt nghiệp trường phải hoàn thành kỳ thi USMLE step1 (kiểm tra kiến thức y học cơ sở như sinh lý, sinh hóa, giải phẫu…), USMLE step 2 CK (kiểm tra kiến thức y học lâm sàng như nội, ngoại, sản, nhi…), và USMLE step 2 CS* (kiểm tra kỹ năng lâm sàng) thì mới được nộp đơn vào chương trình nội trú (một số chương trình nội trú cho phép nộp đơn khi chưa có kết quả USMLE, nhưng phải hoàn thành sau đó).

Các bác sĩ học y khoa tại các trường y trong nước Mỹ được gọi là AMG, viết tắt của cụm từ American Medical Graduates.

2.  ECFMG – Educational Commission for Foreigner Medical Graduates 

Mặc dù ở Mỹ có rất nhiều trường y, nhưng số lượng bác sĩ đào tạo ra hàng năm vẫn không đủ phục vụ cho hệ thống y tế. Nước Mỹ cần một lực lượng bác sĩ được đào tạo tại nước ngoài tới Mỹ làm việc.

Để đảm bảo chất lượng của các bác sĩ  đào tạo ở nước ngoài này, một ủy ban được lập ra, gọi là ủy ban giáo dục y khoa ngoài Mỹ (Educational Commission for Foreigner Medical Graduates – ECFMG). ECFMG có nhiệm vụ đảm bảo các bác sĩ học y ở nước ngoài đủ chuẩn chất lượng giống như bác sĩ học y ở các trường trong nước Mỹ.

Quá trình kiểm định này được mô tả vắn tắt như sau:

• Bác sĩ nước ngoài đang học hoặc đã tốt nghiệp từ trường y ở nước ngoài (gọi là IMG – International Medical Graduates để phân biệt với AMG bên trên) đăng ký với ECFMG để nhận mã số và nộp các giấy tờ xác minh cần thiết.
• Sau khi có mã số và hoàn thành hồ sơ, bác sĩ IMG sẽ phải thi các kì thi USMLE giống như bác sĩ AMG.
• Sau khi hoàn thành kì thi USMLE, bác sĩ IMG sẽ nộp điểm thi cho ECFMG, hoàn tất các thủ tục giấy tờ khác, và yêu cầu ECFMG cấp chứng nhận ECFMG, lúc này bác sĩ IMG được xem như là có trình độ tương đương với bác sĩ AMG và có thể ứng tuyển vào các chương trình bác sĩ nội trú.

Như vậy, thi USMLE chỉ là một bước quan trọng để ECFMG công nhận một bác sĩ IMG có kiến thức và kỹ năng đạt chuẩn, cho phép bác sĩ này apply vào chương trình bác sĩ nội trú của Hoa Kỳ.

Hồ sơ để ứng tuyển chương trình nội trú ngoài chứng nhận ECMFG, còn yêu cầu thư giới thiệu, personal statement, CV, và các yếu tố khác. Mời bạn tìm đọc các phần tiếp theo để biết thêm chi tiết.

* USMLE step 2 CS hiện tại đã bị hủy, và được thay thế bằng các parthway khác nhau. Mình sẽ giải thích ở các phần tiếp theo.

Mạng xã hội có cái tiện là làm người ta kết nối được nhiều người có tiếng trên mạng một cách chủ động. Thông qua các group chuyên môn ta biết được ai có thể là người có kinh nghiệm liên quan đến lĩnh vực của mình, và có thể hỏi họ khi cần. Nhưng biết họ qua mạng xã hội là một chuyện, hỏi sao để họ trả lời mình lại là chuyện khác. Là một người đi hỏi và học được rất nhiều từ việc hỏi những người vốn xa lạ trên facebook, mình ghi lại vài kinh nghiệm như sau.

1. Nên biết người mình định hỏi là ai.

Là ai ở đây nghĩa là công việc họ đang làm, tổ chức họ đang phục vụ, cấp bậc của họ, thành tích mà họ có, cái gì khiến khiến bạn có thể tin cậy vào lời khuyên hay kinh nghiệm của họ. Cái này không hề khó tìm đâu, cứ tìm xem hết profile công khai của họ trên Facebook, Linkedln, hoặc vào website tổ chức họ đang làm việc là ra.

Vì sao phải biết họ là ai? Vì chẳng may bạn đang đi xin lời khuyên từ một sếp trưởng khoa của một viện lớn, hay một giáo sư đang công tác trong một đại học, mà bạn xưng hô không đúng tầm thì người ta sẽ thấy bạn không tôn trọng hoặc niềm kiêu hãnh của người ta đã bị bạn giảm bớt, người ta sẽ không hào hứng giúp bạn nữa. Biết họ là ai, sẽ biết họ có nhiều hay ít thời gian, rảnh vào lúc nào để hỏi, sẽ tăng cơ hội bạn được trả lời. Hay như sẽ thật là ngốc nghếch nếu bạn tìm ra profile của một chuyên gia, và họ đang có dịch vụ tư vấn tính phí cho câu hỏi của bạn, nhưng bạn lại cứ đi hỏi linh tinh mà không muốn trả tiền thì chắc chắn sẽ bị ghét hoặc bị bơ…

2. Nên thể hiện là mình đang đi xin lời khuyên và sự giúp đỡ, và có thái độ biết ơn:

Có một câu mình đọc được hình như trong kinh thánh, nôm na là không có một cánh cửa nào đóng lại trước một tấm lòng chân thành, ai tin sẽ được, ai đi sẽ đến, ai tìm sẽ thấy. Mình tin bất cứ ai chân thành và có lòng biết ơn đều tìm được sự giúp đỡ, chỉ cần thể hiện nó ra thôi:

• Mình nghĩ khi đã dùng mạng xã hội để xin lời khuyên thì nên dùng acount thực, có ảnh thì càng tốt.Trai xinh gái đẹp dễ thương xác suất sẽ dc repply cao hơn.
• Nên giới thiệu về bạn trước, ví dụ như “em là A, em đang là sinh viên ở trường x/đang công tác ở bệnh viện abc, em làm ở lĩnh vực xyz ,…”. Sẽ thật may mắn nếu bạn cùng là đồng môn, cùng chí hướng, hay có cùng chung sở thích gì đó với người bạn muốn hỏi mà qua phần giới thiệu họ biết được đấy.
• Nên cho họ biết bạn biết họ trong hoàn cảnh nào, biết rõ đến mức nào. Phần lớn mọi người đều cảm thấy tự hào và vui vẻ nếu ai đó biết đến thành tựu của họ hoặc sự nổi tiếng của họ…
• Hãy hỏi, thể hiện mong chờ sự hồi đáp nhưng không nên ép người ta trả lời. Mình nghĩ không ai thích bị ép cả.
• Nên luôn cảm ơn dù ngta có reply bạn hay không. Thể hiện bạn vẫn luôn tử tế và biết ơn dù có nhận lại được gì hay không.

3. Thể hiện mình là người thông minh, đang bắt tay vào làm và đáng được giúp, chứ không phải hỏi xong để đó.

Quan điểm của mình, khi bạn muốn hỏi một người nọ, tức là họ phải có cái gì đó hơn người  khác (vậy bạn mới chọn để hỏi chứ k hỏi họ làm gì), và chắc chắn họ k có nhiều thời gian làm những việc linh tinh như là ngồi tư vấn cho bạn hàng vài chục phút. Chỉ khi họ thấy bạn thực sự ấn tượng ở mục 1 và mục 2. Họ sẽ cân nhắc tiếp.

Giữa một bạn đang bừng bừng khí thế tham dự một kì thi lớn, hỏi về cách thi, tài liệu ôn thi hay đang apply học bổng, và một bạn bảo em thấy chán nản, em thi nhưng em sợ abc, thì ngta sẽ có xu hướng thích  trả lời bạn đang bừng bừng khí thế kia hơn. Xin lời khuyên trong lúc tuyệt vọng cũng tốt, nhưng cảm giác tuyệt vọng là cảm giác tiêu cực, dễ lây và gây mệt mỏi cho người khác, chỉ nên hỏi người mình đã thân thôi.

Hãy hỏi các câu hỏi rõ ràng, đừng bao giờ nên hỏi “cho em xin chút kinh nghiệm”, hãy hỏi “em đang làm đến bước abc và bị tắc, em đã tử xyz phương án mà chưa được,  anh/ chị có kinh nghiệm vụ này không”. Ngta sẽ thấy “ồ bạn này đang làm rồi, giúp bạn có xíu là ok”, và happy chia sẻ kinh nghiệm ngay.

Đừng nên hỏi mà chưa google. Túm lại hãy bắt tay vào làm, gặp khó hãy google, khó quá hãy hỏi. Mẫu câu hỏi nên dùng là “em đang làm việc a, đã đến bước b thì bị tắc, đã google như này nhưng k ra kết quả hoặc em nghi ngờ, anh/chị có thể giúp em không ạ”

4. Đừng hỏi về cá nhân

Cái này tùy người, như mình thì không thích bị hỏi nhiều về cá nhân như làm sao để vô được chỗ đang làm (lên google tìm nếu chỗ đó người ta đăng tuyển công khai là ra mà, hoặc lỡ mất trăm triệu mới xin được vào đó thì ngại nói lắm….), lương có cao hay không, thành tích học hành ngày xưa như thế nào (lỡ be bét quá ngta k muốn nói, lỡ xuất sắc quá ngta cũng ngại khoe), gia đình ra làm sao… Những cái này có thể tự tìm được và nên tìm trước ở mục số 1 mà mình đã nói.

Nếu muốn hỏi hãy hỏi một câu hỏi mở như là hiện tại chỗ đó có làm anh/ chị thấy happy k? Lương chỗ đó có cạnh tranh k so với mặt bằng chung của xã hội không ? Anh/ chị có cân bằng được giữa công việc và cuộc sống không? Thành tích của anh/ chị chắc phải tốt lắm… Lúc này ngta sẽ trả lời bạn tùy vào mức độ thân thiết và lượng thông tin mà ngta muốn công khai.